امید بانوان - تیلدا حسینی؛ پویش سواد رسانه‌ای استان البرز با رونمایی از نخستین دوره تربیت مربی سواد رسانه‌ای آغاز شد؛ دوره‌ای که سرفصل‌های آن از مبانی سواد رسانه‌ای و روان‌شناسی رسانه تا اقتصاد توجه، سواد خبری، دفاع شناختی، هوش مصنوعی، سواد داده، حریم خصوصی و روش‌های آموزش سواد رسانه‌ای را دربرمی‌گیرد.

این دوره با همکاری مجموعه‌های مرتبط با حوزه سواد رسانه‌ای و با محوریت علمی جهاد دانشگاهی البرز برگزار می‌شود و پس از آموزش و ارزیابی عملی، شرکت‌کنندگان برای فعالیت به عنوان مربی سواد رسانه‌ای در حوزه‌های آموزشی، فرهنگی، سازمانی و اجتماعی آماده خواهند شد.

قدرت‌الله سیف، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار البرز، در این نشست با اشاره به نفوذ گسترده شبکه‌های اجتماعی در زندگی روزمره گفت این فضا امروز از ارتباط و انتقال سریع اطلاعات فراتر رفته و می‌تواند بر حوزه‌هایی مانند اقتصاد، فرهنگ و حتی امنیت روانی جامعه اثر بگذارد.

او آموزش و افزایش آگاهی را یکی از راه‌های کاهش آسیب‌های این فضا دانست و گفت هر جا برای آموزش هزینه شده، آسیب‌ها کاهش یافته است.

سواد رسانه‌ای نباید به یک نشست ختم شود

فرید نجف‌نیا، معاون پیشگیری از وقوع جرم دادگستری البرز، نیز در این نشست با تأکید بر نقش سواد رسانه‌ای در پیشگیری از آسیب‌ها و جرائم، گفت گاهی یک خطای رسانه‌ای می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری یک بحران یا پرونده قضایی شود.

او با اشاره به پیامدهایی مانند انتشار شایعه، تشویش اذهان عمومی، توهین و افترا، بر ضرورت آموزش اصول حرفه‌ای به فعالان رسانه و روابط عمومی‌ها تأکید کرد و گفت کارکنان و مدیران دستگاه‌های اجرایی نیز باید با اصول سواد رسانه‌ای آشنا باشند، چرا که هر مدیر و کارمند در عمل نماینده یک مجموعه حاکمیتی است و یک خطای کوچک می‌تواند هزینه‌هایی برای دستگاه و اعتبار آن ایجاد کند.

نجف‌نیا تأکید کرد: «پویش سواد رسانه‌ای نباید به یک نشست ختم شود.» به گفته او، این نهضت پیشگیرانه باید جامعه هدف، از جمله کارگزاران روابط عمومی که «نبض سیستم» هستند و اصحاب رسانه که «پیشران و یکی از مؤثرترین بخش‌های جامعه» محسوب می‌شوند، را دربرگیرد.

او همچنین بر کاربردی و مصداقی بودن آموزش‌ها تأکید کرد و گفت مسائل را باید پیش از تبدیل شدن به بحران مدیریت کرد؛ چرا که پیشگیری در این مرحله هم مؤثرتر و هم کم‌هزینه‌تر است.

از آموزش سواد رسانه‌ای تا رصد فضای مجازی

حسن مددی، دادستان مرکز استان البرز نیز با تأکید بر ضرورت استمرار آموزش سواد رسانه‌ای گفت باید در یک بازه زمانی مشخص، ارتقای سطح سواد رسانه‌ای جامعه هدف قابل مشاهده و ارزیابی باشد.

مددی با اشاره به سابقه تشکیل کمیته رصد فضای مجازی در دادگستری البرز گفت این کمیته حدود پنج سال پیش با محوریت استان تشکیل شد و پس از گسترش فعالیت‌ها، به قرارگاه رصد فضای مجازی استان با چند کمیته تبدیل شد؛ ساختاری که به گفته او در کشور نمونه است.

او سواد رسانه‌ای را برای مدیران، اصحاب رسانه و حتی عموم مردم ضروری دانست و گفت بخشی از مشکلات قضایی می‌تواند ناشی از کمبود آگاهی و سواد رسانه‌ای باشد.

مددی همچنین با اشاره به ظرفیت‌ها و تهدیدهای فضای مجازی از مفاهیمی مانند تریدینگ و متاورس سخن گفت و تأکید کرد این فضا در کنار ظرفیت‌های آموزشی، آگاهی‌بخشی و پیشرفت، می‌تواند زمینه برخی آسیب‌ها و دام‌های اقتصادی و اجتماعی را نیز فراهم کند.

جهاد دانشگاهی؛ بازوی علمی دوره

غلامرضا اسکندریان، رئیس جهاد دانشگاهی البرز، نیز با اشاره به حجم بالای اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی گفت اگر اطلاعات به دانش تبدیل نشود، نه‌تنها ممکن است سودمند نباشد، بلکه می‌تواند آسیب‌زا شود.

او راه‌اندازی این دوره را اقدامی مثبت دانست و گفت حضور دستگاه‌های مختلف از ابتدای اجرای طرح نشان‌دهنده جدیت در این زمینه است.

اسکندریان با اشاره به نقش جهاد دانشگاهی به عنوان بازوی علمی این طرح اظهار کرد: جهاد دانشگاهی بر اساس مأموریت خود، علاوه بر آموزش نیروی انسانی مورد نیاز، باید بتواند برای نیازهای واقعی جامعه برنامه آموزشی طراحی کند و دوره تربیت مربی سواد رسانه‌ای نیز بر همین اساس شکل گرفته است.

او تأکید کرد این دوره نباید به همان ۶۰ ساعت آموزش محدود شود و لازم است با نیازسنجی و دریافت بازخورد، محتوای آن در طول زمان به‌روزرسانی شود و فعالان رسانه‌ای نیز در این فرایند مشارکت داشته باشند.

کودکان و نوجوانان؛ یکی از مهم‌ترین مخاطبان سواد رسانه‌ای

محمدصادق افراسیابی، رئیس انجمن سواد رسانه‌ای ایران، با اشاره به نتایج یک پیمایش ملی در زمستان ۱۴۰۴، درباره میزان استفاده کودکان و نوجوانان از ابزارهای هوشمند توضیح داد.

به گفته او، ۵۱ درصد کودکان زیر پنج سال از تلفن هوشمند استفاده می‌کنند و ۲۵ درصد این کودکان به تلفن هوشمند متصل به اینترنت دسترسی دارند. همچنین ۸۸ درصد کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۵ سال از تلفن هوشمند استفاده می‌کنند و ۳۴ درصد آنها دستگاه هوشمند شخصی دارند.

بر اساس این پیمایش، ۴۲ درصد این گروه برای بازی رایانه‌ای و ۳۷ درصد برای آموزش از تلفن هوشمند استفاده می‌کنند و بخشی نیز کاربردهای سرگرمی و دیگر استفاده‌ها را دنبال می‌کنند.

افراسیابی با اشاره به این آمار، «والدگری رسانه‌ای» را موضوعی مهم دانست و گفت معلمان و مربیان مدارس، مدیران فرهنگی و رسانه و در مرحله بعد اصحاب رسانه و روابط عمومی‌ها از مهم‌ترین مخاطبان آموزش سواد رسانه‌ای هستند.

او همچنین با اشاره به پاسخ خانواده‌ها در همین پیمایش درباره مسئول نظارت بر فضای مجازی گفت ۵۱ درصد والدین را مسئول این نظارت دانسته‌اند؛ موضوعی که به گفته او نشان می‌دهد خانواده‌ها برای کسب سواد رسانه‌ای آمادگی دارند، اما باید ابزارهای لازم برای این نقش از طریق معلمان و انجمن‌های اولیا و مربیان در اختیار آنها قرار گیرد.

مادران و دختران در برنامه سواد رسانه‌ای دیده می‌شوند؟

در حاشیه این نشست، خبرنگار امید بانوان درباره استمرار این دوره و احتمال تبدیل آن به یک برنامه پایدار برای تربیت مربی، همچنین پیش‌بینی برنامه‌ای ویژه برای زنان، دختران و به‌ویژه مادران پرسید.

حسن مددی، دادستان مرکز استان البرز، در پاسخ با تأکید بر نقش بی‌بدیل مادران در انسجام خانواده، تربیت نسل و کارکرد خانواده در جامعه گفت این گروه باید در برنامه‌ریزی‌های سواد رسانه‌ای مورد توجه قرار گیرد.

او تأکید کرد آموزش‌ها نباید به فعالیتی مقطعی محدود شود و برای رسیدن به نتیجه ملموس، باید هدف مشخصی ترسیم و برنامه‌ها به صورت مستمر دنبال شوند.

مددی همچنین اعلام کرد موضوع زنان و دختران و نقش خانواده در برنامه‌های سواد رسانه‌ای مورد توجه قرار خواهد گرفت و وعده داد این موضوع در اتاق‌های فکر و قرارگاه رصد فضای مجازی در دستور کار قرار گیرد و نتایج اقدامات نیز اطلاع‌رسانی شود.

«زن و خانواده»؛ یکی از کارگروه‌های تخصصی انجمن

افراسیابی نیز با اشاره به فعالیت ۱۲ کارگروه تخصصی در انجمن سواد رسانه‌ای ایران گفت «زن و خانواده» یکی از کارگروه‌های تخصصی این انجمن است.

به گفته او، یکی از اولویت‌های امسال انجمن، «والدگری رسانه‌ای» است؛ موضوعی که با توجه به گسترش شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی، نیازمند آموزش دقیق والدین است. او تأکید کرد زنان در حفاظت از فرزندان نقش مهمی دارند، هرچند مسئولیت والدگری بر عهده هر دو والد است.

او همچنین «جنگ شناختی» و «هوش مصنوعی» را دو محور دیگر از اولویت‌های امسال انجمن عنوان کرد.

افراسیابی گفت انجمن در کنار آموزش، گفتمان‌سازی و مطالبه‌گری را نیز دنبال می‌کند و در هفته سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی در آبان‌ماه، موضوع عملکرد نهادها و دستگاه‌های مسئول در حوزه زن و خانواده و میزان اقدام آنها برای افزایش سواد رسانه‌ای را مورد توجه قرار می‌دهد.

فاطمه نوری جهانگرد، معاون امور استان‌های انجمن سواد رسانه‌ای ایران و مشاور معاون امور رسانه‌ای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در گفت‌وگو با ایرنا، اجرای دوره ۶۰ ساعته سواد رسانه‌ای برای مدیران دستگاه‌های اجرایی البرز را اقدامی در جهت افزایش تاب‌آوری جامعه در برابر جنگ شناختی دانست. مشاور معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی

او همچنین با اشاره به فعالیت ۱۲ کارگروه تخصصی انجمن، «زنان و خانواده» را یکی از این کارگروه‌ها عنوان و ابراز امیدواری کرد البرز بتواند به الگوی ملی ارتقای سواد رسانه‌ای تبدیل شود.

آزمون اصلی؛ استمرار آموزش

در پایان این نشست، حامد توکل به عنوان رئیس نمایندگی انجمن سواد رسانه‌ای ایران در استان البرز برای یک دوره دو ساله معرفی شد.

نخستین دوره تربیت مربی سواد رسانه‌ای البرز قرار است پس از آموزش و ارزیابی عملی، شبکه‌ای از مربیان را برای فعالیت در حوزه‌های آموزشی، فرهنگی، سازمانی و اجتماعی آماده کند.

با توجه به تأکید سخنرانان بر استمرار آموزش و همچنین وعده توجه به زنان، مادران و خانواده، اهمیت این طرح برای امید بانوان تنها به برگزاری یک دوره ۶۰ ساعته محدود نمی‌شود؛ بلکه میزان تداوم آن، تولید آموزش‌های کاربردی برای خانواده‌ها و تبدیل موضوع «والدگری رسانه‌ای» به یک برنامه عملی، می‌تواند معیار مهمی برای سنجش دستاوردهای این پویش باشد.